Ochrona wizerunku osób powszechnie znanych

Depositphotos_2285472_xsTomasz, właściciel dużego przedsiębiorstwa oraz prezes znanego klubu sportowego, wystąpił przeciwko redaktorowi naczelnemu gazety „X”, Janowi, w której to opublikowano opatrzony zdjęciami artykuł na temat działalności Tomasza. Przedstawione informacje stawiały biznesmena w dosyć niekorzystnym świetle, a sama fotografia została wykonana podczas jednego z branżowych spotkań, na której wykorzystanie Tomasz nie wyraził zgody. Oburzony mężczyzna domagał się publikacji przeprosin oraz zadośćuczynienia w postaci przekazania określonej kwoty na klub sportowy. Jego zdaniem, artykuł miał niekorzystny wpływ zarówno na jego działalnoś, jak i życie rodzinne. Sąd Okręgowy orzekł o publikacji przeprosin we wskazanej formie i treści oraz zasądził o przekazaniu na rzecz Tomasza kwoty pieniężnej. Sprawa trafiła do Sądu Apelacyjnego. Ten, podtrzymał wyrok jednostki niższej instancji, wskazując, że w momencie publikacji artykułu, pokrzywdzony nie był jeszcze osobą powszechnie znaną. 

Za osobę powszechnie znaną nie można bowiem uznać każdego, kogo aktywność życiowa wykracza poza przeciętny poziom, nawet jeśli nazwisko tejże osoby pojawiło się już wcześniej w środkach masowego przekazu. W ocenie Sądu Apelacyjnego Tomasz nie wykazał ani wyraźnej, ani dorozumianej zgody na publikację. Tym samym Jan  naruszył przepisy ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Nie zgadzając się z wyrokiem sądu po raz kolejny, redaktor naczelny zdecydował się uderzyć jeszcze wyżej.  Okazało się, że jego skargi nie były bezpodstawne. Sąd Najwyższy uznał, że zakres pojęcia osób powszechnie znanych obejmuje nie tylko aktorów, polityków czy piosenkarzy na co dzień uczestniczących w życiu medialnym, lecz także osoby prowadzące m.in. działalność gospodarczą.

Tomasz był właścicielem przedsiębiorstwa oraz prezesem znanego klubu sportowego, zatem już przed publikacją artykułu był osobą znaną poza własnym środowiskiem. W związku z wykonywaną działalnością uczestniczył w spotkaniach oraz imprezach organizowanych przez organizacje sportowe. Sąd Najwyższy uznał zatem, iż są to wystarczające powody do tego, aby traktować Tomasza jako osobę publiczną. Uczestnicząc w różnego rodzaju spotkaniach środowiska sportowego, biznesmen był fotografowany, zatem publikacja jego wizerunku nie mogła naruszać jego prywatności i nie stanowiła naruszenia prawa do wizerunku chronionego przepisami ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

W świetle obowiązującego prawa, za osoby powszechnie znane uznaje się jednostki, które pełnią funkcje polityczne, społeczne bądź zawodowe i które drogą działalności zawodowej, sportowej, czy nawet amatorskiej (aktorzy, politycy, osoby prowadzące działalność społeczną, itp.) uzyskały popularność poza własnym środowiskiem. Ustawa o prawach autorskich i prawach pokrewynych wyłącza obowiązek uzyskania zezwolenia na rozpowszechnienie wizerunku takiej osoby. Oczywiście wyłączenie to, nie dotyczy każdego rodzaju publikacji – warunkiem jest ukazanie wizerunku osoby powszechnie znanej w związku z pełnieniem funkcji publicznych, w szczególności politycznych, społecznych lub zawodowych. Niedopuszczalne jest zatem publikacja związana z sytuacją o charakterze prywatnym (np. wakacje rodzinne czy spotkanie towarzyskie) oraz działalnością reklamową (np. publikacja na pocztówce, kalendarzu) bez zezwolenia osoby, której wizerunek ma zostać wykorzystany. Najlepiej, aby taka zgoda została wyrażona w formie pisemnej, w celu uniknięcia ewentualnych sporów.

Kwestia osób powszechnie znanych niemal automatycznie pociąga za sobą kolejne pojęcie – „wzierunek”, które wykorzystaliśmy powyżej niejednokrotnie. Jak je rozumieć? Na wizerunek osoby składają się takie cechy twarzy oraz całej postaci, które umożliwą osobie trzeciej jej zidentyfikowanie. Zgodnie art. 23 kodeksu cywilnego, podlega on ochronie. Powołując się na ustawę o prawie autorskim i prawach pokrewnych, rozpowszechnienie wizerunku poprzez jego upubliczenienie (w gazecie, telewizji,  portalu internetowym, reklamie itp.) wymaga zezwolenia osoby, której wizerunek ma być ukazany lub w  braku wyraźnego zastrzeżenia – zapłaty na jej rzecz odpowiedniego wynagrodzenia. Oczywiście jak wszędzie, tu również mamy do czynienia z pewnym wyjątkiem 🙂

W przypadku wizerunku osoby powszechnie znanej, który wykorzystano i rozpowszechniono w związku z wykonywaniem przez nią funkcji publicznych, mamy do czynienia z odstępstwem od tej zasady. Nie oznacza to jednak, że w przypadku tego typu osób wolno nam wszystko. Wystarczy, że opublikowana fotografia czy artykuł, które nie będą związane z pełnieniem funkcji publicznych, bądź też zostaną opublikowane bez uprzedniej zgody, pozwolą na identyfikację danej osoby. Jakie uprawnienia przysługują wówczas osobie powszechnie znanej?

W przypadku naruszenia stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące naruszenia  autorskich praw osobistych. Można zatem wystąpić o :

  • zaniechanie działania
  • usunięcie skutków naruszenia tj. w szczególności publiczne oświadczenie o wskazanej treści i ustalonej formie
  • w przypadku zawinionego naruszenia – zadośćuczynienie za doznaną krzywdę bądź przekazanie sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny (np. dom dziecka)

Granice pojęcia „osób powszechnie znanych” mogą budzić niekiedy wątpliwości. Dlatego należy być bardzo ostrożnym w ocenie konkretnych przesłanek. Pamiętać o tym powinny obie strony, tak by w przyszłości uniknąć wszelkich, bolesnych nie tylko finansowo, przykrości. 

Proszę pamiętać, że w razie wątpliwości, służymy pomocą i z chęcią wytłumaczymy związane z omawianą kwestią niejasności! 🙂